Laten we truien gaan dragen
1 maart 2025
Afgelopen week hebben Europese leiders zich uitgesloofd bij Trump om de verhoudingen tussen Europa en de VS te verbeteren. Zelensky werd gisteravond een lesje geleerd in het Witte Huis, dat hij meer diplomatie zou moeten beoefenen. Dit werd dan wel gecombineerd met de boodschap dat hij geen kaarten heeft om mee te spelen, met andere woorden, je stelt niets voor, je hebt geen positie. Dit werd nog eens onderstreept door hem aan te spreken op het dragen van een trui, een vernederende situatie.
De Van Dale zegt over de (figuurlijke) betekenis van het woord diplomatie: tactvolle behendigheid. Dit lijken me ingewikkelde begrippen. Wat is nu tactvol en behendig? En wat stelt dat voor op het moment dat het geen bedding vindt in de erkenning van de onderlinge relatie? Een relatie vraagt om de inzet van twee kanten en de bereidheid om je in te leven in elkaars positie en van daaruit rekening met elkaar te houden. Een relatie, welke dan ook, stoelt op een basis van moreel besef. Deze lijkt me compleet afwezig aan de kant van de VS en dat kon men toch allang weten. Misschien zijn de gebeurtenissen ongekend en verrassend, maar de grondslag van waaruit dit gebeurt niet. Diplomatie is totaal zinloos als er niet van beide kanten bereidheid is om te werken aan een relatie. Sterker nog, als men niet in staat is tot überhaupt een relatie. Feiten, afspraken, uitspraken, ze berusten op drijfzand.
De internationale gemeenschap, die vorm kreeg na de Tweede Wereldoorlog in organisaties als de NAVO, de VN, etc. stoelde op een gemeenschappelijk belang van vrede, veiligheid en vrijheid. Binnen die gemeenschappelijkheid konden de Westerse samenlevingen bloeien door middel van vrije handel en in toenemende mate allerlei gemeenschappelijke inzet op het gebied van ontwikkelingshulp, defensie, gezondheidszorg en milieu. Dit vanuit een besef van onderlinge afhankelijkheid en moraliteit. Er valt zeer veel af te dingen op hoe deze internationale gemeenschap heeft gefunctioneerd, hoe hypocriet, hoezeer toch gericht op eigen economisch belang, maar het was er en deed ook veel goeds.
We weten dat Trump een narcist is en dat zijn entourage er vol mee zit. Narcisten zijn niet in staat tot een relatie, maar ze zijn wel uitstekend in staat om je het gevoel te geven dat die relatie er mogelijk in zit. Ze hebben het talent om het licht te zetten om hun eigen talenten en krachten, zodat iedereen het daarover heeft. Daar waar ze afhankelijk van zijn wordt in de schaduw gezet, dat kan het licht niet verdragen, ook niet in henzelf. De grootste zwakte van de narcist zit nu precies daar. Ze onderschatten de ander en overschatten zichzelf. Ze zijn niet in staat hun eigen afhankelijkheid te onderkennen. Dus als Trump importheffingen invoert, zal hij niet inzien welke cascade hij teweeg brengt en hoe negatief dat zal uitpakken voor de Amerikaanse economie. Hij benadrukt de Europese afhankelijkheid van de VS op militair vlak, maar onderschat het belang wat de VS heeft bij goede relaties met de EU. Je zag het in zijn felle reactie op het moment dat Zelensky hem de spiegel voorhoudt, dat ook de VS wel eens slachtoffer kan worden Rusland. Woest worden ze daarvan die narcisten. Gij zult geen spiegel voorhouden.
Het is tijd dat Europa de rug recht en niet meer met hangende pootjes naar Washington vliegt en inziet dat we daarmee de vernedering alleen maar groter maken. De ervaring leert: het maakt totaal niets uit welk onderdeel van je handelingsspectrum je inzet bij een narcist, van vleierij tot het tonen van je kracht. Niets zal helpen. Europa, spaar je energie, sta op voor onze eigen waarden en normen, blijf respectvol, maar handel vanuit eigen kracht, ook al moeten we keihard werken om die te versterken. Ik stel voor dat we allemaal, maar Europese leiders in het bijzonder, een trui gaan dragen, uit solidariteit met Oekraïne, daarmee uitdrukking gevend aan de waarden van de democratische rechtsstaat en vrije wereld waarin wij (nog) leven.